Сэтинньи бµтэґик кµннэригэр буолан ааспыт Ил Тµмэн сессиятыгар республика прокурора Анатолий Подласенко Саха Республикатын Конституциятын сорох нуормаларыгар бырачыас оІорон киллэрдэ. Прокуратура республика Конституциятыгар барыта 27 уларытыыны киллэрэ сатыыр. Ол иґигэр маннык ыстатыйалары сотторо сатыыр:
- Саха Республикатын национально-государственнай статуґа уонна территорията референдумунан эрэ быґаарыллыахтаа±а этиллэр 37 ыстатыйа 2-с чааґа;
- республика государственнай былааґын тірµітµнэн (источником) кини норуота диир 1 ыстатыйа 4 чааґын;
- «республика гражданнара» диэн этии туттуллубутун иґин преамбуланы бµтµннµµтµн;
- «Суверенитет» диэн тыл киирбитин иґин 1 ыстатыйа 3 чааґын;
- муниципальнай тэрээґиннэри бэйэлэрин уонна территорияларын Ил Тµмэн дьаґайыахтаа±ын быґаарар 25 ыстатыйа 29 пууна.
Бу бырачыаґы дьиІнээх юридическай докумуон диэн ааттыыр кµчµмэ±эй. Холобур, прокурор суруйар: «Согласно пунктам «б» и «м» ст. 71 Конституции РФ вопросы территории и безопасности РФ отнесены к исключительному ведению РФ». Ити киґи міккµспэт кыларыйан турар кырдьыга. Онтон итинтэн таґааран (?) этэр: «Таким образом, вопросы целостности территорий, входящих в состав территории РФ, к ведению субъектов РФ не отнесены». Прокурор бастакы этиититтэн иккис этии хайдах да тахсыбат.
Иккис холобур. Прокурор 37 ыстатыйа 2 чааґын (µіґэ кір) кітµттэрэр сыалтан Коми Ґрдµкµ Суута 2001 сыл олунньу 21 кµнµнээ±и уураа±ар уонна РФ Ґрдµкµ Суутун 2001 сыллаах муус устар 13 кµнµнээ±и быґаарыытыгар сигэнэр. Коми Ґрдµкµ Суута бэйэтин национальнай-государственнай статуґун, территориятын Коми Республиката быґаарсара сыыґа диэн уураах ылыммыт. Ити тірдµттэн сыыґа уураах. Оттон субъект бэйэтин быраабын бэйэтэ сарбынарын федеральнай салалта биґириир эрэ. Ити сыыґа ыйаахха тирэ±ирэн РФ Ґрдµкµ Суута маннык быґаарыы таґаарар: «Коми Республикатын территорията уонна статуґа республика кіІµлэ суох уларыйбат диэн нуорма сыыґа». Оттон РФ Конституциятын 66 ыстатыйатын 5 чааґа этэринэн РФ субъегын статуґа РФ уонна субъект хардарыта сібµлэґиилэринэн уларыйыан сіп. Онон РФ Конституцията этэринэн субъект бэйэтин кіІµлэ суох кини статуґа уларыйыан сатаммат!
Итинник юридическай іттµнэн халы-мааргытык суруллубут бырачыаґынан республика статуґун уонна территориятын кімµскэнэр ыстатыйаларын сотон таґаардахтарына республика норуота, бэл Ил Тµмэн, ити тыын боппуруостарга быґаарар бырааптара быґыллыа. Оттон ити боппуруостары барытын федеральнай былаас бэйэтэ эрэ дьаґайан барда±ына хайдах тутан-хабан барыахтаа±ын сэрэйэр уустуга суох.
Јскітµн государственнай статуспутун сµтэрдэхпитинэ букатын атын олох кэлиэ±э. Былаас бэл билигин саха тылын µірэтиини уонна сахалыы µірэтиини кимиилээхтик хааччахтаґа олорор эбит буолла±ына, саха тыла государственнай суолтатын сµтэрдэ да туохтан да тутуґан кімµскэнэр кыахпыт суох буолуо!
Сессия кэмигэр прокурор бырачыаґын утаран депутат Е. Жирков улахан этии оІордо. Кинини боппуруостарынан уонна этиилэринэн депутаттар А. Ким-Кимэн, О. Макиенко, Ф. Охлопков, Нь. Тимофеев, Ю. Дойников, А. Гаврильев, А. Поисеева ійіітµлэр диэн sakhalife.ru сайт суруйар.
Ґіскээбит балаґыанньаны истэн-билэн баран дьон долгуйуута улахан. Россия народнай-демократическай союґун Саха сиринээ±и салаатын аатыттан ахсынньы 12 кµнµгэр, бээтинсэ±э, кµнµс 13 чаастан Центральнай кинотеатр утары «Московскай» ма±аґыын таґыгар пикет тэрийэргэ мэрия аатыгар сурук киирдэ. Государственнай статуспутун, территориябыт чіллій буоларын кімµскµµр суолу тобулуохпутун наада. Пикеккэ бары партиялар, общественнай тэрилтэлэр кытталлара кіІµл.
Маны таґынан Саха Общественнай Киин араас партиялары, общественнай тэрилтэлэри, Ил Тµмэн депутаттарын кытта холбоґон ахсынньы 20 кµнµгэр, субуота±а, Саха Республикатын Конституциятын кімµскµµр мунньах ыІырда. Буолар миэстэтэ чуолкайданна±ына биллэриитэ тахсыа. Ґлэ хаамыыта ilsakha.org сайтка сырдатылла турар. Маннык тел. 362517, 362536, 89246603113 сибээстэґиэххитин сіп.
Иван Шамаев
| 
